Inguszetia - Historia i sytuacja polityczna
Pierwsze ślady osadnictwa na terenach Inguszetii pojawiają się już w I tysiącleciu p.n.e. Najistotniejszym czynnikiem determinującym świadomość narodową Inguszy były ich kontakty z Rosjanami, mające miejsce już w XVI-XVII w. Wiek XIX przyniósł ostateczne włączenie terytorium inguskiego w skład rosyjskiego imperium, oraz pełną islamizację, otwierając w ten sposób nowy rozdział w historii Inguszy.
22 września 1810 roku przedstawiciele 10 inguskich rodów podpisali akt przyjęcia rosyjskiego zwierzchnictwa. Decyzja ta była motywowana strachem przed napadami ze strony innych kaukaskich narodów. Carska Rosja miała gwarantować bezpieczeństwo w zamian za pełną lojalność i posiłki wojskowe. Ingusze, zgodnie z zawartym układem, zobowiązywali się wystawiać w pełni wyekwipowane wojsko w sile 1000 osób będące wyłącznie pod rosyjskimi rozkazami. Po włączeniu Inguszetii w skład Imperium, rosyjska administracja wojskowa wybudowała w Nazraniu twierdzę.
Wojna kaukaska, która z różnym natężeniem trwała w latach 1816-1864, nie pociągnęła Inguszy do otwartego wystąpienia przeciwko Rosji. Jedynie mieszkający we wschodniej Inguszetii Orstchojcy(Karabułacy), walczyli po stronie powstańców. Najistotniejszym wydarzeniem związanym z Wojną Kaukaską w Inguszetii było tzw. Powstanie Nazrańskie z maja-czerwca 1858r. W końcu lat 50 XIX w. rosyjskie władze podjęły decyzję o zastąpieniu małych wspólnot wiejskich, których członków łączyły zazwyczaj więzy pokrewieństwa, większymi ośrodkami liczącymi co najmniej 300 gospodarstw. Uważano, że w ten sposób ułatwiona będzie kontrola nad ewentualnymi próbami wszczęcia buntu.
25 maja w pobliżu twierdzy Nazrań protestujący Ingusze wysłali delegację do rosyjskich wojskowych z żądaniem zaprzestania przesiedleń. 4 delegatów zostało aresztowanych, co sprowokowało atak na twierdzę i rozpoczęcie walk. Powstańcom dwukrotnie, bezskutecznie próbował udzielić pomocy imam Szamil. Ostatecznie w czerwcu powstanie upadło. Czterech przywódców skazano na karę śmierci przez powieszenie, 30 zesłano na Syberię. Po zdławieniu powstania powrócono do przesiedleń, co więcej w latach 1859-67 w miejsce opuszczonych przez Inguszy aułów sprowadzono Kozaków, oddzielając w ten sposób nizinną i górną Inguszetię pasem kozackich stanic. W 1865 roku przesiedlono do Turcji, według oficjalnych danych, 3-5 tysięcy Inguszy.
Islam przenikał do Inguszetii od XVII wieku z Kabardy a w wiekach XVIII-XIX także z Dagestanu i Czeczenii. Uważa się jednak, iż do połowy XIX wieku większość Inguszy pozostawała poganami. Masowa konwersja Inguszy na islam związana jest z postacią Kunta-Hadżi, który działał w czasie powstania Szamila w Czeczenii i Inguszetii. Propagował on islam w formie sufizmu, wzywał do zaprzestania wojny i życia w zgodzie z prawami szariatu. Ponieważ Szamil wykorzystywał islam do walki narodowowyzwoleńczej, idee głoszone przez Kunta-Hadżiego groziły uszczupleniem jego sił, stąd Kunt-Hadżi musiał opuścić Kaukaz. Powrócił po upadku powstania Szamila w 1859 roku i ostatecznie udało mu się nawrócić na Islam zdecydowaną większość Inguszy. W 1864r został aresztowany i zesłany do nowogrodzkiej guberni. Jego działalność kontynuowali uczniowie.
W drugiej połowie XIX wieku zostaje przeprowadzona reforma administracyjna. W 1860r całe terytorium Kaukazu Północnego zostaje podzielone na 4 jednostki terytorialne: gubernię stawropolską oraz obwody- terski, dagestański i kubański. Obwody podzielono na okręgi, w obrębie obwodu terskiego znalazł się okręg inguski. W roku 1870 okręgi inguski i terski zostały połączone w okręg władykaukaski. Ingusze domagali się własnej jednostki terytorialno-administracyjnej i ostatecznie dopiero w 1909 roku wydzielono okręg nazranowski, którego stolicą został Władykaukaz, pełniący przez cały XIX wiek funkcję głównego ośrodka inguskiej kultury. Władykaukaz został również stolicą okręgu władykaukaskiego zamieszkanego przede wszystkim przez Osetyjczyków. Tutaj swój początek bierze konflikt obu narodów o Władykaukaz, zarówno Osetyjczycy jak i Ingusze uważają to miasto za swoją stolicę. Niezaprzeczalnie jednak do końca XIXw. i w początkach XX-go stulecia, większość populacji Władykaukazu stanowili Ingusze.
Inguscy żołnierze walczyli we wszystkich istotnych wojnach toczonych przez Rosję w XIX w. Brali udział w wojnie krymskiej(1853-1856), wojnie z Turcją( 1877-1878), wojnie z Japonią (1904-1905) i pierwszej wojnie światowej.
W maju 1917r we Władykaukazie odbył się I Kongres Północnego Kaukazu, na którym ogłoszono powstanie Związku Zjednoczonych Górali Północnego Kaukazu i Dagestanu. Przywódcą Górskiej Republiki został czeczeński przedsiębiorca Topa Czermojew. Początkowo republika miała być autonomiczną częścią składową demokratycznej Rosji. Inguszy w rządzie republiki reprezentował Wasan–Girej Dżabagijewow (zajmował stanowisko ministra finansów). W marcu 1918r w obwodzie terskim przechwycili władze bolszewicy a inguscy demokraci, wraz z rządem Republiki Górskiej, udali się na emigrację do Gruzji. Po aneksji Gruzji dokonanej przez Armię Czerwoną w 1921r. rząd Republiki Górskiej przeniósł się na Zachód a lider demokratów inguskich Wasan–Girej Dżabagijewo zamieszkał w Polsce.
Od lutego 1919r. do marca 1920r. tereny równinne Inguszetii znalazły się pod kontrolą „białych” dowodzonych przez generała Aleksandra Denikina. Denikin utworzył Kraj Tersko-Dagestański ze stolicą we Władykaukazie, który był podzielony na okręgi narodowe. Białogwardziści nie zdobyli jednak poparcia miejscowej ludności z uwagi na chęć odbudowy Rosji w dawnych granicach i pogardę dla wyznawców islamu. Ingusze wspierali bolszewicką partyzantkę i aktywnie występowali przeciwko białym. Bolszewicy przywrócili swoje rządy w Inguszetii w marcu 1920r. W latach 1921-1924 Inguszetia wchodziła w skład Górskiej ASRR. W 1924 roku został utworzony Inguski Autonomiczny Obwód z administracyjnym centrum we Władykaukazie. W czerwcu 1933 roku Władykaukaz został przekazany Osetyńcom. 15 stycznia 1934 roku połączono Inguski i Czeczeński Obwód Autonomiczny we wspólną jednostkę administracyjną, od 1936r. funkcjonującą pod nazwą Autonomicznej Czeczeńsko-Inguskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Stolicą nowej republiki został Grozny.
Stosunek Inguszy do władzy radzieckiej ewoluował na przestrzeni lat 20 i 30 od pozytywnego nastawienia do rosnącego niezadowolenia, choć nigdy nie charakteryzował się oporem tak silnym jak w przypadku Czeczenów. Na wzrost antyradzieckich nastrojów wpłynęła antyreligijna kampania podjęta przez bolszewików pod koniec lat 20., kolektywizacja i przekazanie Władykaukazu Osetyńcom.
Podczas trwania II wojny światowej, w której Ingusze oczywiście walczyli po stronie Rosji, doszło do najtragiczniejszego w ich historii wydarzenia: wysiedlenia całego narodu na Syberię i do Kazachstanu. 23 lutego 1944 roku na rozkaz Stalina rozpoczęto deportację wszystkich Czezenów i Inguszy z ich republiki. Oficjalnie, władze ZSRR uzasadniały ten krok kolaboracją obu narodów z hitlerowskimi wojskami. Po wysiedleniu, zlikwidowano Czeczeńsko-Inguską ASRR a na opuszczonych przez Inguszy ziemiach masowo zaczęto osiedlać Osetyńców. Powrót zesłańców był możliwy dopiero po śmierci Stalina, na dużą skalę nastąpił w 1955 roku. W lipcu 1956 roku Prezydium Rady Najwyższej ZSRR oficjalnym dekretem usankcjonowało możliwość opuszczenia miejsc zesłania. Wyjeżdżającym nie zwracano zagrabionego mienia. W następnym roku przywrócono Czeczeńsko-Inguską ASRR, ale rejon prigorodny, będący przed deportacją jej częścią, pozostał w granicach Północnoosetyjskiej ASSR. Ingusze mogli natomiast bez przeszkód osiedlać się w jego granicach. Oczywiście wywoływało to liczne konflikty osetyńsko-inguskie a w 1992r. stało się przyczyną pogromu i ucieczki Inguszy zamieszkujących rejon prigorodny i Władykaukaz.
Jesienią 1991 roku Czeczenia oddzieliła się od Inguszetii tworząc własne, suwerenne państwo. Ponieważ wewnątrz społeczeństwa inguskiego istniały różne orientacje co do przyszłości republiki, w dniach 30XI-1 XII 1991 roku przeprowadzono referendum, w którym Ingusze opowiedzieli się za pozostaniem w granicach ZSRR. Liczono na to, że opierając się na Rosjanach uda się odzyskać ziemie, które zagarnęli Osetyńcy. 4 czerwca 1992 r. Rada Najwyższa Federacji Rosyjskiej uchwaliła ustawę o utworzeniu Republiki Inguskiej ze stolicą w Nazraniu, zapowiadając jednocześnie, iż granice republiki zostaną ustalone do 1994r. W późniejszym okresie nie dokonano żadnych korekt a stolicą powstałej Osetii Północnej pozostał sporny Władykaukaz. Jesienią 1993 r. pierwszym prezydentem Inguszetii został wybrany Rusłan Auszew.
Wydaje się, że obecnie Inguszetia jest najbardziej zapalnym punktem na Kaukazie. W latach 2002-2008 rządy sprawował tam Murat Zjazikow, oskarżany przez opozycję o dyktatorskie metody sprawowania władzy i zabójstwa polityczne. 31 sierpnia 2008 roku został zastrzelony właściciel opozycyjnego portalu Ингушетия.ру Magomad Jewlojew. 30 października Zjazikow został odwołany a jego miejsce zajął Junus-Bek Jewkurow. (Jewkurow to zawodowy wojskowy, pułkownik Głównego Zarządu Wywiadu GRU, uczestnik drugiej wojny czeczeńskiej, odznaczony w roku 2000 orderem Bohatera Rosji) Przemoc była jednak dalej kontynuowana, w październiku 2009 roku zginął jeden z liderów opozycji i właściciel strony internetowej Ингушетия.org Makszarip Auszew.
W Inguszetii z dużą częstotliwością dochodzi do zamachów na milicjantów i urzędników państwowych. Zamachy organizowane są przez rebeliantów Dokki Umarowa, dążących do stworzenia islamskiego państwa na Północnym Kaukazie- Emiratu Kaukaskiego.10 czerwca w Nazraniu została zastrzelona wiceprezes Sądu Najwyższego Inguszetii Aza Gazirjejewa, 22 czerwca ciężko ranny w zamachu bombowym został prezydent Jewkurow. 17 sierpnia 2009 w zamachu na gmach MSW w Nazraniu zginęło 20 osób.
