Gruzja - Historia i sytuacja polityczna
Pierwszy organizm państwowy powstał na ziemiach gruzińskich w XII wieku p.n.e. Tworzyły go plemiona przybyłe z Azji Mniejszej – Muskowie, Kaskowie, Tabalowie. Państwo określane było mianem „Sakartwelo”. Starożytna Gruzja składała się z dwóch organizmów państwowych: Kolchidy i Iberii. W I wieku p.n.e. obydwa państwa znalazły się w strefie wpływów Rzymu. Od II wieku n.e. możemy mówić o pierwszych wpływach chrześcijaństwa, natomiast w roku 337, decyzją króla Iberii Miriana, stało się ono religią państwową. Władający terytorium Kolchidy, Cate przyjął chrześcijaństwo w roku 523. W początkach średniowiecza terytorium Kolchidy (zachodnia część Gruzji) pozostawało pod patronatem Bizancjum, natomiast Iberia – Persów, a następnie Arabów. W początkach drugiego tysiąclecia w Gruzji nastąpił proces jednoczenia podzielonych ziem. Ostatecznie zakończył się za czasów króla Dawida Odnowiciela. Państwo zajmowało wówczas tereny dzisiejszej Gruzji, Armenii i Azerbejdżanu. Wraz z rozwojem terytorialnym, nastąpił rozwój gospodarczy i kulturowy regionu. Koniec złotego wieku w dziejach Gruzji nastąpił po wyprawach mongolskich (1221, 1231r.). W drugiej połowie XIV wieku król Giorgi V Wspaniały przywrócił państwu niezależność, jednak dawnej potęgi nie udało się odbudować, zwłaszcza że w następnych latach najazdy mongolskie powtarzały się regularnie. XV wiek to próba obrony przed kolejnymi wrogami – Turcją Osmańską i Persją. W rezultacie rozwoju sąsiednich mocarstw wschodnia Gruzja znalazła się w orbicie wpływów perskich, a zachodnia – tureckich. Szansa na odbudowę państwowości pojawiła się wraz z postępującym wpływem na Zakaukaziu Rosji. W lipcu 1783 roku obydwa państwa podpisały traktat o przymierzu i protekcji. Według jego postanowień Gruzja zrzekła się suwerenności w polityce międzynarodowej oraz uzależniła intronizację kolejnych władców od zgody Petersburga. Pod koniec XVIII wieku armia perska najechała terytorium Gruzji. Tbilisi zostało zdobyte, a 20% społeczeństwa zginęło. W reakcji Rosja wysłała ledwie dwutysięczny oddział, który zresztą wkrótce wycofała. Postanowienia porozumienia z 1783 roku nie zostały więc dotrzymane. Należy zwrócić uwagę, że sytuacja ta była na rękę władcom rosyjskim. Doprowadziła do osłabienia państwa gruzińskiego, a co za tym idzie wykluczała zdecydowany opór w przypadku dalszych prób poszerzania rosyjskiej strefy wpływów na Kaukazie. W 1801 roku Rosja wchłonęła Gruzję wschodnią, a w 1810 roku – zachodnią. Zlikwidowano autokefaliczny kościół prawosławny (funkcjonujący od V wieku), a liczne powstania zbrojne krwawo stłumiono. Ostatnie powstanie miło miejsce w 1832 roku. W społeczeństwie gruzińskim rozpoczął się okres pracy u podstaw zarówno w sferze kultury, jak i rozwoju gospodarczego. Pojawiały się podsycane przez władzę rosyjską lokalne konflikty narodowościowe (gruzińsko-abchaski i gruzińsko-ormiański), jednak nie w takim stopniu, jak w pozostałych regionach Kaukazu. Na uwagę zasługuje w tym okresie błyskawiczny wzrost stolicy – Tbilisi (w 1845 roku miasto zostało przemianowane na Tyflis). Na początku XIX wieku miasto liczyło 2 tys. mieszkańców, w 1916 roku – 330 tys. Nazywane było „Paryżem Wschodu”. Na rozwój gospodarczy wpłynęły przede wszystkim inwestycje zagraniczne (zwłaszcza francuskie i niemieckie) oraz bogate złoża surowców naturalnych. Odkryte w 1880 roku złoża rudy manganu uczyniły Gruzję czołowym światowym importerem tego surowca. Nowoczesne porty w Batumi i Poti sprzyjały pośrednictwu w handlu. Nie zmienia to faktu, że Gruzja pozostawała krajem rolniczym. 80% społeczeństwa żyło pod koniec XIX wieku na wsi.
Rewolucja z lat 1905-1907 odbiła się w Gruzji szerokim echem. Ujawniła również siłę partii socjaldemokratycznych. Pierwsze strajki solidarnościowe związane z tzw. krwawą niedzielą wybuchły już w styczniu 1905 roku. 29 sierpnia partia mienszewików zwołała w Tbilisi wiec w celu przedyskutowania sytuacji Imperium Rosyjskiego. Został on jednak rozpędzony przez zbrojne oddziały Kozaków. 60 osób zginęło. Konsekwencją tego wydarzenia był październikowy strajk powszechny kierowany przez rady delegatów robotniczych i komitety strajkowe. Wystąpienia zostały krwawo spacyfikowane przez przybyłe z zewnątrz jednostki wojskowe. W wyniku wydarzeń lat 1905-1907 car zdecydował się powołać Dumę. Początkowo Gruzji przypadło w niej 8 miejsc, następnie liczbę zmniejszono do trzech. Wybory gruzińskie wskazywały na dominację mienszewików. Najważniejszą postacią był wówczas Irakli Cereteli, który objął przywództwo całej frakcji socjaldemokratycznej w rosyjskiej Dumie Państwowej.
I wojna światowa witana była z dużymi nadziejami. W Gruzji utworzono dwa narodowe legiony walczące po rosyjskiej stronie. Niewielka część Gruzinów stanęła po stronie państw centralnych i wstąpiła do utworzonego przy pomocy Niemiec Narodowego Komitetu Wyzwolenia Gruzji. Przez terytorium Gruzji przebiegał front rosyjsko-turecki. Odbijało się to negatywnie na sytuacji społecznej, zwłaszcza że do wojska wcielono 200 tys. młodych mężczyzn pozbawiając w ten sposób region rąk do pracy. Rosły ceny (4-5-krotnie) oraz podatki, co powodowało napięcia społeczne.
22 kwietnia 1918 roku Sejm
Zakaukaski proklamował utworzenie Zakaukaskiej Federacyjnej Republiki
Demokratycznej jednoczącej Gruzinów, Ormian i Azerów. Na czele rządu
tymczasowego, złożonego z przedstawicieli trzech społeczeństw, stanął Gruzin
Czchenkeli. Nie udało się jednak stworzyć wspólnego frontu zwłaszcza wobec
kwestii granicy z Turcją. Spory historyczne okazały się w tym przypadku zbyt
wielką przeszkodą. W rezultacie federacja rozpadła się. 26 maja 1918 roku Rada
Narodowa Gruzji uchwaliła „Akt Niepodległości”, a budowę swego państwa
postanowiła związać z Niemcami. Po stronie kosztów zapisano ułatwienia w handlu
i tranzycie dla niemieckich towarów oraz obecność na terytorium Gruzji armii
tego państwa. Współpraca z Niemcami została źle zrozumiana w państwach Ententy.
Po kapitulacji Berlina, na miejsce wojsk niemieckich wkroczyła armia brytyjska.
Z jednej strony obecność wojsk brytyjskich stanowiła istotne zabezpieczenie
przed ewentualną akcją militarną ze strony Turcji czy Rosji. Z drugiej jednak,
Brytyjczycy, przynajmniej początkowo próbowali wpływać na politykę wewnętrzną
Republiki. Wojsko brytyjskie kontrolowało obiekty strategiczne – porty,
magistralę kolejową itp. Zgodnie z kierunkiem zmian w polityce wewnętrznej,
Gruzja miała przyjąć nowoczesny liberalny charakter. Przeprowadzono
pięcioprzymiotnikowe wybory, w których jedynym cenzusem był wiek, w założeniach
ustrojowych za element centralny uznano parlament, wprowadzono szeroką
decentralizację z szeroką autonomią Abchazji. Szczególnie istotny w tym czasie
był rozwój systemu szkolnictwa. Powstały m.in. uniwersytet w Tbilisi,
politechnika, dwie szkoły oficerskie i inne. Kierunek zmianom nadawali
stanowiący większość sejmową mienszewicy. Wcześniejsza współpraca z Niemcami
stawiał Gruzję w niesprzyjającej sytuacji międzynarodowej. W czasie konferencji
pokojowej traktowana była jak sojusznik Niemiec, choć w rzeczywistości w czasie
wojny wybrała mniejsze zło, co od początku powtarzali gruzińscy przywódcy.
Decydująca dla przyszłości Gruzji była decyzja USA, aby czekać na wynik wojny
domowej w Rosji, a dopiero później decydować o kształcie i przynależności
Kaukazu. W tym czasie duże znaczenie miało zawarcie sojuszu wojskowego z
Polską. W ostatecznym rozrachunku, na niewiele się to jednak zdało. Ofensywa
armii bolszewickiej (11. armii ) na Zakaukazie doprowadziła do zakończenia
działalności niezależnych państw w tym regionie. Pod koniec kwietnia 1920 roku
zdobyto Baku i tu powstał Komitet Rewolucyjny Azerbejdżanu, który proklamował
utworzenie republiki sowieckiej. Następnie 11. Armia bolszewicka weszła na
teren Gruzji, jednak ze względu na polską ofensywę na Ukrainie, została
wycofana. 7 maja gruzińskie władze zdecydowały się podpisać porozumienie
pokojowe z bolszewikami. Na jego podstawie na terytorium gruzińskim nie mogły
przebywać wojska innych państw, a władze miały pozwolić na funkcjonowanie
bolszewickich partii politycznych. W listopadzie w sposób analogiczny do
Azerbejdżanu, powstała sowiecka
Republika Armenii. Wydarzenie to skłoniło państwa zachodnie do ostatecznego
uznania Gruzji na arenie międzynarodowej. Nie zmieniło to planów Lenina. 15
lutego 1921 roku 11. Armia bolszewicka weszła na terytorium Gruzji. 17 marca
rząd skapitulował i rozwiązał armię. Bolszewicy prowadzili ostatnią wojnę na
Zakaukaziu pod hasłami obrony Gruzji przed armią „białych” i Turkami.
Początki władzy radzieckiej przebiegały w Gruzji pod znakiem próby tworzenia nowej armii, walki z kościołem oraz nieudolnie prowadzonej polityki narodowościowej. Plany Moskwy dotyczące zjednoczenia całego Zakaukazia w ramach jednej republiki spotkały się ze zdecydowaną opozycją w samej Komunistycznej Partii (bolszewickiej) Gruzji. Ostatecznie 13 grudnia 1922 roku powołano Zakaukaską Socjalistyczną Federacyjną Republikę Radziecką. W celu ograniczenia tendencji odśrodkowych do Gruzji przeniesiono m.in. Ławrientija Berię (początkowo na stanowisko wiceszefa CzKa). Ustanowienie władzy radzieckiej w Gruzji doprowadziło do fali wyjazdów. Emigracja od początku rozpoczęła aktywną działalność dyplomatyczną w Europie i USA. Udało się wprowadzić do międzynarodowej opinii publicznej temat Gruzji, jednak ze względów pragmatycznych nie można było się spodziewać konkretnych działań Zachodu. Po wojnie nikt na Zachodzie za Tbilisi umierać nie zamierzał. W kraju natomiast zaczęły działać grupy partyzanckie. 28 sierpnia 1924 roku rozpoczęło się powstanie zbrojne. Ocenia się, że grupy partyzanckie mogły liczyć na ok. 2,5 tys. osób, czyli kilkakrotnie mniej niż regularne jednostki Armii Radzieckiej stacjonujące w regionie. Wedle różnych danych w czasie tłumienia powstania rozstrzelano 12,5-20 tys. osób – uczestników powstania i cywilów oskarżanych o współpracę i pomoc partyzantom.
Ze względu na bogactwa naturalne i walory turystyczne, do Gruzji popłynęły z Moskwy środki na inwestycje. W rezultacie Gruzja stała się jedną z najszybciej rozwijających się republik ZSRR. Nastąpił również rozwój nauki (zwłaszcza nauk ścisłych – matematyki, fizyki i astronomii). Gruzińscy naukowcy mogli poszczycić się odkryciami na skalę światową. W innej sytuacji znalazły się niestety nauki humanistyczne. Po początkowym okresie liberalnego podejścia do kultury, władze zaczęły konsekwentnie domagać się przyjęcia wzorców socrealistycznych. Represje wobec ludzi kultury i inteligencji zaczęły wzmagać się w miarę umacniania się pozycji Ł. Berii. W 1926 roku został szefem CzKa, a następnie GRU i zarazem najważniejszym człowiekiem w Gruzji. Na szybki awans Berii miało wpływ zwłaszcza poparcie pozostających na szczycie władzy Gruzinów – Stalina i Sergo Ordżonkidze. Od 1931 roku Beria pełnił funkcję pierwszego sekretarza KC KP(b)G. W tym czasie zaobserwowano również gwałtowny wzrost i rozpowszechnienie się kultu Stalina. Stanowiło to zapowiedź kolejnych represji wobec inteligencji, które wybuchły ze zmasowaną siłą w 1934 roku (jeszcze przed rozpoczęciem Wielkiego Terroru w całym ZSRR. Proces „wymiany kadr” zakończył się w 1938 roku. Zaraz potem Beria został przeniesiony do Moskwy i objął funkcję wiceszefa NKWD i zastępcy Nikołaja Jeżowa. W czasie II wojny światowej (nazywanej w ZSRR wielką wojną ojczyźnianą) wojska hitlerowskie przypuściły atak na Kaukaz w celu przejęcia pól roponośnych. Wyjątkowo ciężkie walki (nawet jak na warunki II wojny światowej) odbiły się również na ludności cywilnej. Obecność frontu kaukaskiego wpłynęła degradująco na poziom życia ludności. Cała gospodarka została przestawiona na produkcję wojskową. Każda forma sprzeciwu tłumiona była represjami. Na frontach II wojny światowej walczyło ok. 700 tys. Gruzinów (20 % społeczeństwa) – 350 tys. zginęło.
Po wojnie Stalin zaczął stopniowo tracić zaufanie do Berii. Wynikiem tego była kolejna czystka we władzach KP(b)G – „wymiana kadr” w wyniku tzw. „spisku megrelskiego”. W 1952 roku na stanowisku I sekretarza partii Kandida Charkwiani zastąpił A. Mgeladze, wcześniejszy I sekretarz Abchazji. Zmieniła się też organizacja administracji. Powstały dwa obwody ze stolicami w Tbilisi i Kutaisi. Działania te miały na celu zniwelowani faktycznego poparcia, jakim cieszył się Beria w regionie. Na początku marca 1953 roku nastąpił niespodziewany zgon Stalina. Trzy miesiące później doszło do aresztowania Berii. Wyrok skazujący wydano na niego 23 grudnia 1953 roku. Równocześnie I sekretarzem KC KPG został mianowany Wasil Mżawanadze. W marcu 1956 roku (po słynnym referacie Chruszczowa wygłoszonym na XX zjeździe KPZR, w którym potępił kult Stalina), na ulicach Tbilisi wybuchły zamieszki. Ludzie domagali się większej swobody Gruzji w ramach ZSRR oraz respektowania kultury narodowej. Demonstrowano również poparcie dla pochodzących z Gruzji Stalina i Berii. Faktycznie kult obydwu polityków utrzymywał się praktycznie do końca lat 80-tych.
Po wojnie gospodarka gruzińska rozwijała się, na tle pozostałych republik ZSRR, prawidłowo. Realizowane były zwłaszcza inwestycje w energetykę, ale również w tradycyjne gałęzie przemysłu – wydobycie manganu, uprawę cytrusów i herbaty. W tym czasie Gruzja wyrosła również na główne centrum turystyczne ZSRR. Powstawały kurorty wypoczynkowe, a gruzińskie wody mineralne zyskały sławę w całym ZSRR. Szczególną uwagę należy zwrócić na wysoki poziom wykształcenia społeczeństwa. W latach 70-tych około 30% Gruzinów mogło pochwalić się przynajmniej średnim wykształceniem. Studentów uczono w 18 szkołach wyższych. Zwracano jedynie uwagę na niski stopień znajomości języka rosyjskiego, co z pewnością miało związek z chęcią podkreślenia swej odrębności w ramach ZSRR.
Pogłębiający się z czasem kryzys gospodarczy doprowadził do zmian w wierchuszce. W 1972 roku I sekretarz KPG Mżawanadze został zastąpiony na stanowisku przez dotychczasowego ministra spraw wewnętrznych Eduarda Szewerdnadze. Swoje urzędowanie nowy sekretarz rozpoczął od czystki w szeregach partii. Tym razem prowadzona była pod hasłami „antyinteligenckimi” i „prorobotniczymi”. Pomimo licznych prób, między innymi wprowadzenia systemu konkurencji między poszczególnymi przedsiębiorstwami, nie udało się zażegnać kryzysu. Krytyka władzy ze strony społeczeństwa nasilała się. Na razie w formie dowcipów opowiadanych pokątnie, jednak wkrótce przybrała zorganizowany charakter. Powstanie Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie doprowadziło do pobudzenia społeczeństw poszczególnych państw i republik bloku wschodniego. Zaczęły powstawać pierwsze organizacje pozarządowe. W 1976 roku doszło do utworzenia gruzińskiej Grupy Helsińskiej. Wybijającą postacią w tym gronie był muzykolog Meraba Kostawa. Wkrótce jednak Grupa została rozbita, a jej przywódcy aresztowani. Przełom lat 70-tych i 80-tych to czas wzrostu represji wobec dysydentów. Pomimo tego w 1981 roku została reaktywowana w podziemiu Partia Narodowo-Demokratyczna.
W 1985 roku, po dojściu do władzy w Moskwie Gorbaczowa, Szewerdnadze został dołączony do Biura Politycznego KC KPZR. Otrzymał również funkcję ministra spraw zagranicznych ZSRR. I sekretarzem KPG na jego miejsce został mianowany Dżumber Patiaszwili. Pieriestrojka doprowadziła do odwilży w relacjach władza-społeczeństwo. Z podziemia zaczęły wychodzić liczne stowarzyszenia i partie polityczne. Organizowano akcje protestacyjne, głodówki i inne formy protestu społecznego. W 1988 roku władza zdecydowała się zalegalizować Partię Narodowo-Demokratyczną. Pomimo widocznej odwilży, w kwietniu 1989 roku doszło do tragedii. Jeden z protestów, rozpoczęty przez studentów, zaczął przybierać na sile. W krótkim czasie na ulicy zebrało się 10 tysięcy demonstrantów. W tym momencie tłum został zaatakowany przez dwutysięczny oddział Zakaukaskiego Obwodu Wojskowego. Według oficjalnych danych 19 osób zginęło, jednak liczba ofiar mogła być większa. Niewątpliwie władza została ostatecznie skompromitowana. W wyniku tych wydarzeń nowym I sekretarzem został Giwi Gumbaridze. Pogrom manifestantów nie doprowadził jednak do pacyfikacji całego społeczeństwa. Wręcz przeciwnie. W 1990 roku powstało zrzeszenie organizacji opozycyjnych Okrągły Stół Wolnej Gruzji. W tym czasie oprócz ugrupowań opozycyjnych, również rządzący komuniści zaczęli dochodzić do wniosku, że uzyskanie niepodległości jest konieczne. O zbliżeniu stanowisk mogła świadczyć wspólna obecność przedstawicieli władzy i opozycji na pogrzebie Mareby Kostawy (zginął w wypadku samochodowym w kwietniu 1989 roku). W listopadzie Rada Najwyższa Gruzińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej dokonała nowelizacji konstytucji. Od tej pory wszystkie bogactwa naturalne miały pozostać w dyspozycji wyłącznie Republiki. Uznano również, że Gruzja ma prawo do samodzielnego wystąpienie z ZSRR. Skrajnie negatywnie oceniono również „współpracę” z ZSRR, a wkroczenie wojsk radzieckich w 1921 roku nazwano aneksją. Kontynuując wcześniej obrany kierunek zmian, w marcu 1990 roku Rada Najwyższa GSRR wypowiedziała Związkowi Radzieckiemu umowę z grudnia 1922 roku. Posunięcia te nie ostudziły zapału opozycji. Akcje protestacyjne trwały nadal. 28 października 1990 roku odbyły się pierwsze wolne wybory parlamentarne. Część opozycji nawoływała do bojkotu twierdząc, że Gruzja wciąż znajduje się pod radziecką okupacją. Najważniejsze ugrupowania opozycyjne wzięły jednak udział w wyborach. Zwycięstwo odniosła koalicja Okrągły Stół – Wolna Gruzja (54% głosów i 63% mandatów). KPG uzyskała 29,6% głosów, co przekładało się na 26% mandatów. 14 listopada podczas pierwszego posiedzenia nowej Rady Najwyższej zmieniono nazwę państwa na Republikę Gruzińską. Przewodniczącym parlamentu został Zwiad Gamsachurdia (przywódca Związku Helsińskiego), premierem natomiast – prof. Tengiz Sigua. Równocześnie z władzą polityczną zaczęły tworzyć się oddziały paramilitarne, w tym formacja Mchedrioni. Jej przywódcą został Dżaba Joselani. Oddział skupił 3-5 tys. żołnierzy. Równocześnie rozpoczęły się ruchy separatystyczne na terenie Osetii Południowej. Obwodowa Rada Deputowanych Ludowych podjęła decyzję o oderwaniu się od Gruzji i przekształceniu w Południowoosetyjską Republikę Radziecką. W wyniku nieporozumień między Tbilisi i Cchinwalii (stolica Osetii) Rada Najwyższa Gruzji zdecydowała się na wprowadzenie w Osetii stanu wyjątkowego – rozpoczęły się starcia zbrojne.
31 marca 1991 roku przeprowadzono referendum dotyczące ogłoszenia przez Gruzję niepodległości. Około 99% społeczeństwa (przy 95% frekwencji) odpowiedziało – tak. Wbrew pozorom wynik nie został sfałszowany. Jak pokazuje historia kolejnych wyborów (obserwowanych i uznawanych przez międzynarodowe misje za demokratyczne), w Gruzji wynik ponad dziewięćdziesięcioprocentowy nie jest rzadkością. 14 kwietnia Gamsachurdi został wybrany tymczasowym prezydentem, a 26 maja przeprowadzono wybory prezydenckie. Otrzymał w nich 86,5% poparcia przy 84% frekwencji. Szedł do wyborów pod hasłem „Gruzja dla Gruzinów”. Początkowo wydawało się, że odnosi się ono tylko do wszechobecnych wpływów radzieckich. W rzeczywistości dotyczyło również mniejszości religijnych i etnicznych. Państwo wyobrażał sobie jako jednolite również w tych aspektach. Prezydent od początku dążył do zwalczenia grup partyzanckich. Udało się m.in. aresztować Joselaniego. Wkrótce zdelegalizował KPG. Zapędy dyktatorskie były coraz bardziej widoczne. W proteście przeciw nim do dymisji podał się premier Tengiz Sigua. Następnie „obóz prezydencki” opuścił przywódca Gwardii Narodowej. Rozpoczął się okres wzmożonych represji, a manifestacje były regularnie rozbijane przez OMON. Wkrótce w jednym szeregu z manifestantami stanęła Gwardia Narodowa. Doszło do walk z udziałem ciężkiego sprzętu – haubic i czołgów. Można było mówić o wojnie domowej. W walkach zginęło 50-150 osób. Prezydent został zmuszony do ucieczki, a władzę przejęła Rada Wojskowa. W obliczu anarchii zwrócono się z propozycją objęcia władzy do Eduarda Szewerdnadze. Ten, jako że w Moskwie nie odgrywał już żadnej roli, propozycję przyjął. W tym czasie sytuacja Gruzji na arenie międzynarodowej zaczęła się stabilizować (uznano ją oficjalnie za niepodległe państwo, przyjęto do ONZ), lecz wciąż nie było recepty na stabilizację wewnętrzną. Udało się uzyskać chwilowy spokój w Osetii, jednak w 1992 roku wybuchło powstanie w Abchazji. Doszło do licznych starć zbrojnych. Po stronie Abchaskiej opowiedziała się ludność muzułmańska z pozostałych państw kaukaskich. W starciach brali udział m.in. Czeczeni pod przywództwem Szamila Basajewa. Rosjanie natomiast dostarczali (nieoficjalnie) stronie abchaskiej broni. W tych warunkach Szewerdnadze zdecydował się na przeprowadzenie wyborów parlamentarnych oraz wyborów na przewodniczącego parlamentu. Wygrał je z poparciem 96% (przewodniczący parlamentu uznawany był za głowę państwa). W parlamencie natomiast nastąpiło ogromne rozdrobnienie. Ta sytuacja pozwoliła Szewerdnadzemu umocnić w krótkim czasie swoją władzę i potwierdzić ją zmianami ustrojowymi. Aby uspokoić sytuację w kraju zgłosił akces Gruzji do WNP i poprosił Rosjan o pomoc. Krok ten doprowadził do stabilizacji sytuacji wewnętrznej, ale okupiony został faktyczną utratą kontroli nad Abchazją i Osetią i zdecydowanym sprzeciwem w samej Gruzji. Ponadto na terytorium Gruzji oficjalnie zaczęły stacjonować wojska rosyjskie. W kolejnych latach sytuacja gospodarcza zaczęła się stabilizować. Dokonano reformy systemu finansowego, obniżono podatki. Poza tym nastąpił rozwój wolnych mediów, a zagraniczni obserwatorzy regularnie potwierdzali demokratyczność przeprowadzanych wyborów. W listopadzie 1995 roku odbyły się wybory prezydenckie i parlamentarne. Potwierdziły one dominującą pozycję w państwie Szewerdnadzego. Następne lata minęły pod znakiem stopniowej stabilizacji gospodarczej i na arenie międzynarodowej. Rozwijały się relacje zarówno z partnerami z obszaru WNP, jak i z państwami zachodnimi. Równocześnie cały czas na terytorium Gruzji funkcjonowały misje obserwacyjne ONZ.
Świat usłyszał ponownie o Gruzji w listopadzie 2003 roku w kontekście wydarzeń zwanych Rewolucją Róż. Po sfałszowanych wyborach prezydenckich, opozycja pod przywództwem Michaiła Saakaszwili i Zuraba Żwani rozpoczęła serię protestów. Wkrótce demonstracje objęły cały kraj. W odpowiedzi Szewerdnadze zaczął przygotowania do interwencji zbrojnej, co spotkało się z reakcją międzynarodową. Rozmowy na temat pokojowego zakończenia konfliktu prowadzili zarówno Amerykanie (Collin Powel), jak i Rosjanie (Igor Iwanow). Ostatecznie 23 listopada Szewerdnadze zdecydował się ustąpić ze stanowiska. Tymczasowym prezydentem została przewodnicząca parlamentu Nino Burdżanadze, a w nowych wyborach przeprowadzonych 5 stycznia 2004 roku wygrał Michaił Saakaszwili (otrzymując 96% głosów). Od tego momentu zaczęły się sporadyczne starcia zbrojne w Osetii. Zwycięstwo w demokratycznych wyborach nie uchroniło nowego prezydenta przed oskarżeniami o autorytaryzm. W 2005 roku w budzących kontrowersje okolicznościach zmarł jeden z czołowych polityków gruzińskich Zurab Żwania. Według oficjalnych wyników sekcji zwłok przyczyną śmierci było zatrucie tlenkiem węgla, jednak opozycja oskarżała o udział w jego śmierci prezydenta. Miał on również planować, według byłego ministra obrony, zabójstwo jednego z czołowych biznesmenów. Wspomniane oskarżenia wraz z ogromnym stopniem korupcji doprowadziły do wybuchu niezadowolenia społecznego i protestów, które zakończyły się wprowadzeniem przez prezydenta 15-dniowego stanu wyjątkowego. Równocześnie Saakaszwili ogłosił przeprowadzenie przedterminowych wyborów prezydenckich. W listopadzie 2007 roku zrezygnował ze stanowiska, aby moc ubiegać się o ponowną prezydenturę. Wybory wygrał w pierwszej turze z wynikiem 52,8%. Całą „operację” należy uznać za zwycięstwo taktyczne prezydenta. Wykazał dobrą wolę i wystąpił w roli demokraty organizując przedterminowe wybory. Równocześnie nie dał czasu opozycji na zorganizowanie kampanii wyborczej. Saakaszwili niewątpliwie pozostaje politykiem prozachodnim. Podejmował liczne próby zbliżenia do organizacji międzynarodowych zwłaszcza do NATO i UE. Największymi zwolennikami integracji Gruzji ze strukturami zachodnimi pozostają Stany Zjednoczone, a w Europie Polska. Po oderwaniu się Kosowa od Serbii, w Osetii Południowej nasiliły się ruchy separatystyczne. Władze Osetii zwróciły się do Rosji z prośbą o przyłączenie do Federacji Rosyjskiej. Próby polubownego załatwienia sprawy zakończyły się niepowodzeniem. Rozmowy osetyjsko-gruzińskie zostały zerwane. W sierpniu 2008 roku wojska gruzińskie weszły na terytorium Osetii, na co zareagowała armia rosyjska (wojka rosyjskie odbywały wcześniej ćwiczenia Kaukaz-2008). Walki toczyły się początkowo o stolicę Osetii – Cchinwalii. Saakaszwili ogłosił w całym kraju stan wojenny i mobilizację wojskową. Na niewiele się to zdało. Gruzini zostali wyparci najpierw z Osetii i Abchazji, a następnie armia rosyjska zaczęła zajmować kolejne miasta gruzińskie (m.in. Poti i Gori). Rosjanie nie zareagowali na propozycje zawarcia rozejmu, którą Saakaszwili złożył 11 sierpnia. 16 sierpnia natomiast, Miedwiediew podpisał sześciopunktowy plan pokojowy zaproponowany przez prezydenta Francji (i szefa prezydencji Unii Europejskiej) Nicola Sarkozyego. W wyniku wojny faktyczną niezależność uzyskały Abchazja i Osetia. Rozpoczęły budowę swoich własnych struktur państwowych, choć są uznawane na arenie międzynarodowej tylko przez Rosję, Wenezuelę, Nikaraguę, Nauru oraz Naddniestrze (dodatkowo za niepodległością opowiedział się regionalny parlament Krymu). Według ogłoszonego we wrześniu 2009 roku raportu UE, wojna została sprowokowana przez stronę gruzińską, jednak również Rosja dopuściła się złamania prawa międzynarodowego. Wojna sierpniowa doprowadziła do skupienia społeczeństwa gruzińskiego wokół prezydenta Saakaszwilego. W wyniku konfliktu państwa zachodnie na czas nieokreślony odłożyły plany ewentualnej integracji tego państwa z NATO. W kwietniu 2009 roku, wraz z opadnięciem powojennych emocji, rozpoczęła się seria wystąpień przeciw prezydentowi. Głównym postulatem było ustąpienie Saakaszwilego. W trakcie trwania protestów doszło do podziału w łonie samej opozycji – część opowiadała się za podjęciem negocjacji z prezydentem, inni chcieli kontynuowania manifestacji aż do jego ustąpienia. Partiom opozycyjnym udało się dwukrotnie zgromadzić na manifestacjach kilkadziesiąt tysięcy ludzi. Ostatecznie akcje protestacyjne zakończyły się w lipcu.
